XXI əsrin təhsili

Təlimi rus dilində olan məktəblərdə M.C.Paşayevin“Pul tapmışam ” əsərinin tədrisi

Açar sözlər: M.C.Paşayev ,Halal, Haram, Pul

   Bildiyimiz kimi, təlim və tərbiyə müasir şagirdi dövrünün həyatına hazırlamalıdır. Bu baxımdan müəllimlərimizin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Onların əksəriyyəti kimi mən də istərdim ki, şagirdlərimiz həm öz milli köklərinə bağlı olsunlar, həm də müasir dünyanı dərk etməyi, zamanla ayaqlaşmağı bacarsınlar.Buna nail olmaq üçün maraqlı dərslər hazırlamağa çalışıram. İndi o dərslərdən biri haqqında danışmaq istəyirəm. Dərs halal və haram mövzusundadır.

   Əvvəlcə qeyd edim ki, "Halal" və "haram" dini terminlərdir. Qurani-Kərimdə belə buyurulmuşdur:"Özləri üçün nəyin halal buyurulduğunu (qılındığını) səndən soruşurlar, de ki, bütün yaxşı və təmiz şeylər sizə halal buyurulmuşdur." (Maidə surəsi, ayə 14)

   İndiki zamanda cəmiyyətin müxtəlif mənəvi aşınmalara məruz qaldığı bir vaxtda bu mövzu mənim diqqətimi cəlb etdi. Deməyi lazım bilirəm ki, mövzu valideynlərin və yuxarı sinif şagirdlərinin də böyük marağına səbəb oldu.

Təlim nəticələri:

·       dinlədiyi mətndə əsas fakt və hadisələri seçir;

·       fikirlərini əlavə fakt və hadisələrlə əsaslandırır və mətnin hissələrinə müvafiq qruplaşdırır;

·       müxtəlif əməli yazılar yazır.

Dərsin təlim nəticələri:

·       “Pul tapmışam” mövzusu üzrə əsas fakt və hadisələri seçir;

·       Mövzu ilə əlaqədar fikirlərini əlavə fakt və hadisələrlə əsaslandırır;

·       Mövzuya uyğun yazı forması seçir.

Standartlar:1.1.2; 2.1.3; 4.1.1

Mövzu: Mir Cəlal: “Pul tapmışam”

Texnikalar: Beyin həmləsi,  Proqnozlaşdırma,  Karusel, Venn diaqramı

İş forması: Qruplarla iş

İnteqrasiya: Tarix, Rus dili, İnformatika

Resurslar:  Dərslik, İş vərəqləri, www. youtube.com

    Dərsin Motivasiya mərhələsində “Bir parça çörək” filmindən bir kadr verildi və uşaqlardan soruşuldu ki, baxdığınız bu videofayl sizdə hansı hissləri doğurdu? Cavablar dinlənildikdən sonra Tədqiqat sualı təqdim edilir: “Sizcə, halalla haramın fərqi nədir?”

   Bildiyimiz kimi, Tədqiqat sualı Motivasiyanın nəticəsi kimi meydana çıxmalıdır. Məhz bunun üçün də mən Yönəldici sualları təqdim etmək istəyirəm:

-Özünüz nə isə itirmisinizmi? O vaxt hansı hissləri keçirmisiniz?

- Bəs Siz necə bilirsiniz, bu ağlayan oğlanın haqqını yemək olar?

-Sizcə, o, halal olar?

   Tədqiqat işinə başlamazdan qabaq Proqnozlaşdırma üsulundan istifadə etmişəm. Bunun üçün şagirdlərə təqdim olunan M.Paşayevin “Pul tapmışam” mətnindən istifadə edilib. Tədqiqat işinin aparılması üçün isə  aşağıdakı iş vərəqləri hazırlanıb:

   Ikinci iş vərəqi isə qədim pul vahidləri ilə bağlıdır. İş vərəqində bu suala cavab verilməli idi: “Hansı qədim pul vahidlərini tanıyırsiniz?” Şagirdlərə elə sinifdəcə internetin imkanlarından istifadə etməyə şərait yaradıldı. Bunun da nəticəsində həm cavablar çox maraqlı və ətraflı oldu, həm də Tarix fənninə gözəl bir inteqrasiya alındı.

   Təqdirəlayiq bir haldır ki, VI sinfin Azərbaycan dili dərsliyində mövzuların hər birindən sonra mətnlə səsləşən və səsləşməyən atalar sözləri təqdim olunur ki, bunun da nəticəsində  şagirdlər bu folklor nümunələrini  kor-koranə əzbərləmir, mənalarına diqqət yetirirlər. Məhz üçüncü iş vərəqində də şagirdlərdən tanış olduqları əhvalatın ideyasına uyğun atalar sözlərini seçmək və mətnə əlavə epizod artırmaq tələb olunurdu. Gördüyümüz kimi, bu iş vərəqi müəyyən dərəcədə yaradıcılıq qabiliyyətinin inkişafına yönəldilib. Bu, məktəblilərə xəyallar qurmağı, xoş sonluğa inanmağı, ədalətli ,xeyirxah olmağı öyrədir.

   Müşahidələr göstərir ki, məktəblilər açar sözləri müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkirlər. Məhz bu səbəbdən mən düşünürəm ki, müəllimlərimiz açar sözlərlə bağlı tapşırıqlara  xüsusi diqqət yetirsələr, yaxşı olar.

   Dördüncü iş vərəqi açar sözlərin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı idi. Qeyd edim ki,  belə tapşırıqlar şagirdlərin marağına səbəb olur. Onlar həvəslə evdə açarlar hazırlayır və onları daim məktəbli çantal arında saxlayırlar.

   Dərsin Nəticə və Ümumiləşdirmə mərhəlsində isə Venn diaqramından istifadə olundu.Bu üsulun şagirdlərin tənqidi təfəkkürününü inkişafında rolu çox böyükdür.         Dərsin sonunda şagirdlər bu nəticəyə gəldilər: Halal insanın alın təri bahasına qazandıqları-dır.Haram isə insanın haqqı çatmadıqları-nı mənim-səməsidir. Onların uyğun cəhətləri isə odur ki, hər ikisi insan cəmiyyətində mövcuddur.

   Dərsin müxtəlif mərhələlərində formativ qiymətləndirmədən istifadə olundu. Meyarlar cədvəli vasitəsilə qruplar qiymətləndirildi.

   Dərsin sonunda ev tapşırığı kimi şagirdlərə tapşırıldı ki,  müvafiq yazı nümunəsinin bütün tələblərinə riayət etməklə  əsərin qəhrəmanına bir məktub yazsınlar.