Fotoşəkillər

  Soruşun, cavab verək; Resurslar; Fotoşəkillər

Soruşun, cavab verək

Qlobal dünyanın tələbatına uyğun olaraq Azərbaycanda hafizə məktəbinin təfəkkür məktəbinə çevrildiyi indiki şəraitdə yeni fənn kurikulumlarının orijinallığının reallığa çevrilməsi vacib hesab edilir. Eyni zamanda bu kurikulumların şəxsiyyət­yönümlü təhsil tendensiyalarına uyğun sənəd kimi araşdırılma­sı, öyrənilməsi tələb olunur.Dərs vəsaitində bu tələbin ödənilməsinə çalışılmışdır.Vəsait iki bölmədən ibarətdir. Kitabda təhsillə bağlı dövlət siyasəti, Təhsil İslahatının başlıca istiqamətləri, Miili və Fənn Kurikulumunun mahiyyəti, yeni təlim texnologiyalarının xüsu­siyyətləri və tətbiqi yolları əhatə olunur. Kitab mənimsənilmiş nəzəri biliklərin tətbiqi ilə bağlı zəruri bacarıqların yaradılma­sına da geniş imkan yaradır.

 Dərs vəsaiti BDU-nun fəaliyyətdə olan tədris proqramı əsasın­da tərtib olunmuşdur. Burada Azərbaycan təhsilində Kurikulum İsla­hatı ilə əlqədar bütün məsələlər öz əksini tapmışdır. Kitabda müəl­limləri və tələbələri məntiqi düşünməyə çəkən maraqlı tapşırıqlar, suallar və dərs nümunələri verilmişdir. Dərs vəsaiti ali və orta ixti­sas məktəblərinin müəllimləri və tələbələri üçün nəzərdə tutulmuşdur. Kitab kütləvi oxucular üçün də faydalı ola bilər.



 Xonçalı Novruz gəlir. 

Xonçalı Novruz gəlir,

Xonçalı Novruz gəlir.

Sürmə çəkin qaşına,

Noğul səpin başına.

Tonqalları odlayın,

Tüfəngləri addayın.

Xonçalı Novruz gəlir,

Xonçalı Novruz gəlir!

   Novruz Şimal yarımkürəsində astronomik yazın başlandığı, gecə-gündüz bərabərliyi günündə (martın 20-si, 21-i və ya 22-sində) keçirilir. Bir sıra xalqlar yaz fəslinin gəlməsini təbiətin canlanması ilə bağlamış, bu münasibətlə şənliklər keçirmiş, onu yeni ilin başlanğıcı kimi bayram etmişlər.

Qədim zamanlardanbaşlayaraq Azərbaycan, İran, Əfqanıstan, Tacikistan, Özbəkistanda və bir çox şərq ölkələrində baharın - yeni ilin gəlişini şənliklərlə qarşılayırlar. Martın 21-i İran və Əfqanıstanda rəsmi təqvimin ilk günü sayılır.

2009-cu il sentyabrın 30-da Novruz YUNESKO tərəfindən qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmiş, 23 fevral 2010-cu ildə isə BMT Baş Assambleyasının 64-cü sessiyasının iclasında mart ayının 21-i "Beynəlxalq Novruz Günü" elan edilmişdir.

  Novruz bayramının bütöv mifoloji semantikasında xalq meydan tamaşalarından tutmuş, ayrı-ayrı mövsüm atributlarına, kulinar atributlarına qədər bu "mifoloji yol"un izləri özünü qoruyub saxlayır. Bu yolun bayramaqədərki dörd ilaxır çərşənbələr üzrə nəzərdən keçirilməsi daha məqsədəuyğundur. Məlumdur ki, Novruz bayramına qədər dörd çərşənbə geniş şəkildə qeyd edilir:

1.Su çərşənbəsi
2.Od çərşənbəsi
3.Yel çərşənbəsi
4.Torpaq çərşənbəsi

  Bu çərşənbələr insanın 4 ünsürdən yaradılması ilə bağlı dini-mifik görüşləri simvollaşdırır və ritual-mifoloji semantikasında yaradılış prosesini dinamik olaraq işarələyir.

 Novruzun tarixi köklərinə gəldikdə isə hər şeydən öncə qeyd etməliyik ki,Novruz təqvimi ən qədim təqvimlərdən biri hesab edilir və o, günəşin hərəkətinə əsaslanır: dəqiqliyi ilə ilahi məzmun daşıyır. Novruzla bağlı  məlum olan ən qədim təqvim miladdan öncə 505-ci ildə bərpa edilmiş "Yeni Avesta" təqvimidir. Buna Zərdüşti-salnamə də deyirlər. Elə buradaca qeyd edək ki, ən qədim "Avesta" haqqında verilən məlumatlar onun Azərbaycan mühiti ilə bağlı olmasını və maqlar tərəfindən təlim edilib yayılmasını təsdiq edir. Maqların tərtib etdiyi qədim "Avesta" təqviminə görə, ilin uzunluğu 360 gün hesab olunmuş, dəqiqlik itməsin deyə, ilə hər altı ildə bir ay, hər yüz iyirmi ildə isə daha bir ay əlavə edilmişdir. Məhz 505-ci ildə Əhəməni qarı Daranın dövründə bərpa edilmiş Zərdüşti-salnaməsinə görə ilin uzunluğu 365 gün hesab edilmiş, ilə hər dörd ildə bir gün, hər 120 ildə bir ay əlavə edilmişdir.

  İslam dininin meydana gəlməsi islami təqvim yaratmışdır: 636-cı ildə xəlifə Ömərin zamanında 622-ci il müsəlman erasının birinci ili kimi qəbul edilmiş və Hicri-Qəməri təqvim əsasında hesablanmışdır. Məhərrəm ayının biri Hicri-qəməri təqvimin birinci günü sayılmışdır. Ümummüsəlman dünyasında məhərrəm ayının 1-i imamların təziyə gününə təsadüf etdiyindən və üstəlik hicri-qəməri təqvim nəzərdə tutulan an dəqiqliyə imkan vermədiyindən bir çox çətinliklər ortaya çıxmışdır. Bir tərəfdən islami dünyagörüş Novruzun keçirilməsini saymamışdır, digər bir tərəfdən isə Hicri-Şəmsi təqvimin bərpası türk hökmdarı Atabəy Məlik Şah Cəlaləddin Səlcuqinin (1072-1092) dövründə baş vermişdir. Mənbələrin gah hicri 468, gah da hicri 475 rəqəmləri ilə qeyd etdiyi bu tarix Miladın 1076 və 1083-cü ilinə uyğun gəlir. Məlik şahın hakimiyyəti illərinə düşür. Cəlali adıyla məşhur olan bü təqvim novruz bayramının ruhani əhval-ruhiyyəsinin əksinə olaraq, bir daha rəsmiləşdirilməsinə, əslində isə türk ruhuna qayıdışa xidmət etməklə yanaşı, dəqiqliyi ilə də heyrətamizdir. Cəlali təqviminə görə, ilin uzunluğu 365 gün, 5 saat, 49 dəqiqə, 15 saniyə, 48 rəbiədir. Bu qədər mükəmməl bir təqvimin hazırlanması türklərin çox dərin astronomik biliklərə malik olduqlarını sübut etməkdədir. Həm məhərrəmin 1-də, həm də yaz gecə-gündüz bərabərliyi, yeni il anında qeyd etmək çətinliklərlə müşayiət edildiyindən, Cəlali təqvimi əsasında Novruzun keçirilməsi haqqında fərman verir. Bu fərman səfəvi şahı II Abbasın vəfatından bir az sonra unudulmağa başlasa da, xalq türk adət-ənənəsinə sadiq qalaraq, Novruz bayramını keçirməkdə davam etmişdir.

1673-cü il mart ayının 21-də Çuxursabad (Çuxursəd) bəylərbəyi Səfiqulu xanın qonağı olan fransız taciri Jan Batist Şardən orada Novruzun necə keçirildiyini izləmiş, belə bir nəticəyə gəlmişdir ki, o, mənşə etibarilə dini dünyagörüşlərlə bağlı deyildir: bəzi yerlərdə 3, bəzi yerlərdə isə 8 gün davam edir. Onu həm "Sultan Novruz", həm də "Təzə paltar bayramı" adlandırırlar. Şardənin təsvirinə görə, yastı damlarda və meydançalarda səmanı xüsusi alətlər vasitəsilə müşayiət edən münəccimlər günəşin Qoç bürcünə daxil olması ilə yaz gecə-gündüz bərabərliyi anının başlandığını işarə edirlər. Bu zaman artilleriya və muşketlərdən atəş açmaqla bayramın başlandığını xalqa xəbər verirlər: nağaralar, şeypurlar, qərəneylər səslənir. Şah bayramın 1-ci günü xalqını, 2-ci günü alimləri, xüsusilə astronomları, 3-cü günü din xadimlərini, 4-cü günü məhkəmə üzvlərini, 5-ci günü əyalət hakimlərini , 6-cı günü öz valideynlərini, sonrakı iki gün ərzində isə öz uşaqlarını təbrik edir. Küsülülərin barışdığı, hamının bir-birinə hədiyyə verdiyi bu bayramda təkcə paltarlar deyil, hisslər də, duyğular da təzələnir. Şardən İrəvanda Səfiqulu xanın sarayında yumurtaların boyandığının, qovurğa qovrulduğunun, ləziz xörəklər bişirildiyinin şahidi olur. Şardənin məlumatına görə, şah öz hərəmlərinə boyanmış və qızıl suyuna çəkilmiş yumurta göndərirmiş. Yaraşıqlı tərəzi gözlərinə qoyulmuş yumurtaların üzərində dörd incə təsvir və ya miniatür olurmuş. Ona görə ki, yumurtanı şeylərin mənşə və başlanğıcı hesab edirmişlər.

XIX əsrin ilk illərindən rus imperiyası tərəfindən işğal edilən Azərbaycan türkü bir ildə 3 dəfə-məhərrəmin 1-də, yanvarın 1-də və yaz gecə-gündüz bərabərliyi anında yeni il keçirmək məcburiyyətində qalır. Bunlardan 1-ni ruhani aləm, 2-ni ilə dövlət himayə etdiyi halda, Novruzu xalq özü yaşadır. Novruz bayramına görə, ruhani atalardan və dövlət xadimlərindən təbrik gözləyən xalq tarixi-genetik yaddaş kodlarını qoruyub saxlayır. Bir də 1918-1920-ci illərdə cəmi 23 ay yaşayan AXC dövründə Novruz rəsmiləşdirilir, lakin şura hökuməti tərəfindən ləğv edilir. Yenidən illər keçir və nəhayət 1967-ci ildə Novruzun xüsusi qərarla dövlət səviyyəsində keçirilməsinə nail olan Şıxəli Qurbanov elə həmin il  qəflətən vəfat edir.

   Ən nəhayət, Azərbaycan milli müstəqillik dövrünə qədəm qoyur. Novruz yenidən dövlətin qərarı ilə rəsmiləşdirilir..

Novruz bayramında aşağıdakı adətlər yerinə yetirilir:

1.    Papaq atmaq. Qapıya atılan papağı boş qaytarmazlar.

2.    Qulaq falına çıxmaq. Əgər gizlin dinlənən evdən xoş söhbət eşidilərsə, bu arzunun yerinə yetəcəyinə işarədir.

3.    Tonqaldan tullanmaq. Tonqaldan tullarkən bu ifadə deyilir: "Ağırlığım - uğurluğum odda yansın".

4.    Üzük falına baxmaq. Qızlar üzüyü sapa bərkidib su ilə dolu stəkanın üstündə saxlayarlar. Üzük stəkana neçə dəfə dəysə,bu həmin qızın o yaşda ərə gedəcəyinə işarədir.

5.    Səməni yetişdirmək. Bu yazın gəlişinə və bitkilərin oyanmasına işarədir.

6.    Yumurta döyüşdürmək. Oyunun nəticəsində tərəflərdən biri digərinin tələblərini yerinə yetirir.

7.    Qonaq getmək. Novruzda qohumların və qonşuların evinə qonaq gedərlər, onlara Novruz payı apararlar.

8.    Şam yandırmaq. Novruzda ailənin sayı qədər şam yandırarlar.

9.    Küsülülərin barışması. Novruzda heç kim küsülü qalmamalıdır. Bütün küsülülər barışmalıdır.

10. Yallı getmək. Azərbaycan xalqının qədim dövrdən bəri ifa etdiyi rəqsdir. Bunun mənası insanların birliyidir.

11. Xoruz döyüşdürmək. Bunun üçün xüsusi döyüş xoruzları böyüdülür.

12. Novruz oyunları oynamaq. 

Noyruz bayramını uşaqlar da çox sevir.Onlar böyüklərlə görüşə gedir,şənlənir, müxtəlif oyunlar oynayırlar.Onlardan biri haqıında danışmaq istəyirəm.

Mozu-Mozu

   Bu oyunda üç nəfər iştirak edir.Uşaqların bir yumru, bir yastı daşı olur.

 Onlar bir-bir yastı daşla yumru daşı vururlar.Yumru daş vurulanda nə qədər gedərsə, o məsafəni addımla ölçürlər.Şərt qoyulan məsafəyə kim qabağa daşı vurub apararsa, o, oyunu udmuş olur.

   Bayramda fala baxmaq ən geniş yayılmış adətlərdən biridir. Bu məqamda vəsfi-hallardan danışmaq yerinə düşər.Vəsfi-hallar fal nəğmələridir.Belə ki, bir qaba su tökərmişlər.Qız-gəlin qızıl əşyalarından o suya atarmış.Qabın üstünü bir parça ilə örtüb vəsfi –hal oxuyarmışlar, sonra qabdakı qızıl əşyalardan birini çıxararmışlar.Əşyanın sahibi kim olurmuşsa, oxunan nəğmənin məzmununa uyğun onun bu ilki falı müəyyənləşdirilərmiş.Düşünürəm ki, vəsfi-hal nümunələri hamı üçün maraqlı olar:

Oturmuşdum səkidə,
Ürəyim səksəkidə,
Üç qızıl alma gəldi,
Bir gümüş nəlbəkidə.

Gün qalxar öz vaxtına,

Gedər çıxar taxtına,

Niyyətin,yar, nə olsa,

Qismət olar baxtına.

Bir qız gördüm biçində

Sarı sünbül içində,

Burda bir toy olacaq,

Gələn ayın üçündə.

Əlində badya gəlin,

Durubdu çayda gəlin,

Tanrı mətləbin versin,

Bu gələn ayda gəlin.

Gülü tökdüm tabağa,

Qoydum qala sabaha.

Yar məni mehman eylər,

Qönçə düzər qabağa.

Qızıl üzük miyanı,

Durmaz barmağın qanı.

Bu gün-sabah gələcək

Məhləmizin sultanı.

Tonqallarınız gur yansın, əziz həmvətənlər!

Bu dərə uzun dərə, haxışta

Getdikcə uzun dərə haxışta.

Burda bir bağ salmışam, haxışta

Dost gələ üzüm dərə, haxışta.

Səməd Behrəngi:"Balaca Qara Balıq"

  Bir  avqust  Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günüdür. 

  Azərbaycan xalqının dünya sivilizasiyasına bəxş etdiyi nadir töhfələrdən biri də Qobustan və Gəmiqaya təsvirləri, həmçinin epiqrafik abidələrdir. Tarixi faktlar sübut edir ki, bu qiymətli əsərləri yaradarkən xalqımız müxtəlif yazı növlərindən və əlifbalardan istifadə etmişdir. Qədim Manna dövlətində yerli yazı növü ilə yanaşı, heroqliflərdən də istifadə olunduğu məlumdur. Ulu əcdadlarımız olan albanların 52 hərfdən ibarət əlifbası vardı.Ölkəmizdə İslam dininin yayılması ilə əlaqədar ərəb əlifbasından geniş istifadə olunmuş, yüz illər boyu ərəb dili din, elm və təhsil dili rolunu oynamışdır. Lakin əsrlərlə müxtəlif xalqların mədəni əlaqələrinə xidmət etmiş ərəb qrafikası dilimizin səs sistemini bütün dolğunluğu ilə əks etdirə bilmir, onun quruluşu və xarakteri haqqında tam aydın təsəvvür yaratmırdı. Bu çatışmazlıqlar M. F. Axundzadə başda olmaqla dövrün mütərəqqi maarifçi ziyalılarında əlifba islahatı keçirmək ideyaları yaratmışdı. Lakin o vaxt bu ideyanı həyata keçirmək mümkün olmamışdı.1922-ci ildə Azərbaycan hökumətinin qərarı ilə Yeni Əlifba Komitəsi yaradıldı. Bu komitəyə Azərbaycan (türk) dili üçün latın qrafikalı əlifba tərtib etmək tapşırığı verildi. Bu, yeni əlifbaya keçilməsi yolunda atılmış ilk ciddi addım oldu.1923-cü ildən etibarən latın qrafikalı əlifbaya keçmə prosesi sürətləndirildi. 1926-cı ildə keçirilmiş Birinci Ümumittifaq Türkoloji Qurultayın tövsiyəsinə əsasən, 1929-cu il yanvarın 1-dən etibarən Azərbaycanda kütləvi şəkildə latın qrafikalı əlifba tətbiq edildi. Bu hadisə Azərbaycanda savadsızlığın ləğv olunmasında mühüm rol oynadı. Lakin Türkiyə Cümhuriyyətində də latın qrafikalı əlifbaya keçilməsi və bunun nəticəsində SSRİ- də və xaricdə yaşayan türk xalqları arasında mədəni əlaqələrin güclənməsi qorxusu Sovet imperiyası rəhbərliyində Azərbaycan əlifbasının yenidən dəyişdirilməsi planlarını yaratdı.1940-cı il yanvarın 1-dən kiril qrafikalı əlifbaya keçmək haqqında qərar qəbul olundu. Sonralar kiril qrafikasının Azərbaycan dilinin fonetik səs sisteminə uyğunlaşdırılması üçün Azərbaycan kiril qrafikasında müəyyən dəyişikliklər aparıldı. Yarım əsrdən çox bir müddət ərzində kiril qrafikası ilə Azərbaycan elmi və mədəniyyətinin qiymətli nümunələri yaradıldı. Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasının bərpası üçün tarixi şərait yarandı.Nəticədə 1992-ci ildə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasının tətbiqi barədə qanun qəbul olundu. 2001-ci ildə isə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçid başa çatdırıldı. Latın qrafikalı əlifbanın tətbiqinin Azərbaycan Respublikasının siyasi həyatında, yazı mədəniyyətimizin tarixində mühüm hadisə olduğunu nəzərə alaraq Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev 2001-ci il avqustun 9-da fərman imzalamışdır. Bu fərmanla avqustun 1-i Azərbaycan Respublikasında Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan dili Günü elan edilmişdir.

  Bir avqust ölkəmizdə ən əziz günlərdən biri kimi qeyd olunur, çünki milli varlığımızın əsas atributlarından olan Ana dilimizlə bağlıdır. Dil millətin simasını səciyyələndirən amillərdən biri, onun milli sərvətidir. Millətin dilinin dövlət dili statusuna yüksəlməsi isə tarixi hadisə, milli dövlətçilik tarixinin qızıl səhifəsidir. Bu məqam millətin millət olaraq təsdiqidir, çünki dilin dövlət dili statusuna yüksəlməsi millətin öz taleyinə sahibliyinin, dövlət qurmaq və qorumaq qüdrətinin, eyni zamanda dilinin zənginliyinin sübutudur. 
                                          

Mənbə:http://az.wikipedia.org/wiki/1923

Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri günü

Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri günü — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yaranma tarixi kimi qeyd edilən rəsmi bayram.

İlk dəfə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1992-ci il 18 sentyabr tarixli fərmanı ilə təsis edilmiş və 1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra Azərbaycan ordusunun yaradılması barədə Azərbaycan Ali Sovetinin qərarının qəbul edildiyi tarix – 9 oktyabr, Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri günü elan edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 may 1998-ci il tarixli Fərmanına əsasən həmin fərman qüvvədən düşürülmüş və 26 iyun tarixi Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri günü elan edilmişdir.

                            

                                      PLANLAŞDIRMA

Nə öyrədilməli?(təlimin məzmunu)

Necə öyrədilməli?(təlim metodları)

Hansı şəraitdə?(təlim-tərbiyə prosesinin təşkili)

Necə qiymətləndirmək olar ?

Bu suallara aşağıdakı sxemə əsasən, cavab tapmaq olar.

     Nəticədə belə bir təlim modeli alınır.

*Z.Veysova: “Ümumi orta təhsil səviyyəsi üzrə yeni fənn kurikulumlarının tətbiqi və fəal (interaktiv) təlim”kursu üzrə təlimçilər üçün vəsait.

İSİM BƏHSİNİN TƏDRİSİNDƏ

BLUM TAKSONOMİYASINDAN İSTİFADƏ

Müasir məktəb dəyişməkdə və inkişaf etməkdə olan cəmiyyətin tələblərinə cavab verən vətəndaş yetişdirmək kimi məsuliyyətli bir vəzifənin öhdəsindən gəlməli, şagirdlərin istər əqli, istər emosional, istərsə də fiziki baxımdan bacarıqlı şəxsiyyət kimi formalaşmasına xidmət etməlidir.

Cəmiyyətin tələblərinə cavab verən şəxsiyyətin formalaşmasında müəllimin rolu inkaredilməzdir. Bu baxımdan həmin şəxsiyyətin- şagirdin müxtəlif bacarıqlara və biliklərə malik olması vacib şərtlərdən biridir. Şagirdlərin şəxsiyyət olaraq müxtəlif istiqamətli bacarıqlarının ən bəsitdən ən mürəkkəb səviyyəyə qədər inkişaf etməsi, biliklərinin ilbəil dərinləşməsi və bütün bunların dəyərlərə çevrilərək həmin şəxsiyyətin formalaşmasına xidmət etməsi üçün müəllim müvafiq təlim şəraiti yaratmalıdır.

   Təlim prosesini səmərəli təşkil etmək arzusu ilə müəllim şagirdlərin maraqlarından, təlim ehtiyaclarından və fərdi bacarıqlarından çıxış edərək onları məktəbin kitabxanasından, kompyuter otağından, idman zalından, musiqi alətlərindən, fənn laboratoriyalarından, hətta valideynlərin qüvvəsindən istifadə etməyə yönəldir və uğurlu nəticələr əldə edir. Bu baxımdan layihə planları ən uğurlu təlim vasitələrindəndir.

 Layihənin hazırlanması müxtəlif möv­zu­ların müstəqil şəkildə tətbiq edilməsidir. Şa­gird­lər öz layihələrini təqdim etməzdən öncə uzun müddət onun üzərində işləyirlər. Layi­hələr şagirdlərin elmi-tədqiqat vərdişlərinin, bilik­lərə müstəqil yiyələnmə bacarıqlarının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Layi­hələr işlənərkən şagird fəaliyyəti elə plan­laşdırıl­malıdır ki, beyin fəaliyyəti təlim prose­sinin hər bir pilləsində dəyişikliklərə yönəlsin. Bu zaman müəllim tərəfindən Blum takso­no­mi­yası əsas götürülür.

1956-cı ildə Çikaqo Universitetinin professoru Bencamen Blum “Tədris məqsədi ilə Taksonomiya” adlı nəzəriyyəsini irəli sürdü.

  Bu sistem beynəlxalq aləmdə böyük hörmət qazanmışdır. “Taksonomiya” termini biologiyadan əxz edilmişdir. Obyektlərin qarşılıqlı əlaqə əsasında təsnifatını və sistemləşdirilməsini bildirir. Təsvir etməkdən ötrü ardıcıllıqla yerləşdirilmiş artan mürəkkəblik meyarlarından istifadə edir. Şagird düşüncəsinin inkişafına kömək edə bilmənizə əmin olmaq üçün layihə işlənərkən TƏHLİL, SİNTEZ, QİYMƏTLƏNDİRMƏ sütunlarına fikir verin.

  Layihə üzərində öz işlərinin icrasına iş prosesində müəllim suallara cavab verə və ya yol göstərə bilər, lakin  işlərinin icrasına  görə şagirdlər özləri məsuliyyət daşıyırlar.

Tədqiqatın nəticələri hesabat, müzakirə, təsviri vasitələr (xəritə, illüstrasiya, fotoşəkillər, cədvəllər, qrafiklər) formasında ola bilər.

Sizə təqdim olunan layihədə kompyuter texnologiyasından istifadə olun­muşdur. Layihə hazırlanarkən Power Point, Excel proqramlarından və İnternetin imkanlarından istifadə olunmuşdur. Müəllim layihənin mövzusunu sinifdə elan edəndə  mövzu ilə əlaqədar bukletdən, qəzetdən və müəllim təqdimatından istifadə edə bilər.

Şagird təqdimatının birinci slaydında müəllimin hazırladığı təməl sualı əks olunur ki, o çox maraqlı və düşündürücü olmalıdır. Mövzu və məzmun sualları ətrafında isə şagirdlər düşünür, işləyir, sonda isə təməl sualını cavablandırmağa çalışırlar.

Layihə İsim bəhsi ilə əlaqədardır. Müəllimin məqsədi odur ki, şagirdlər mücərrəd, konkret, ümumi və xüsusi isimlər haqqında bildiklərini bir daha dərindən dərk etsinlər və onları tətbiq etməyi bacarsınlar. Müəllimin təməl sualı budur: “Təsəvvürümüzdə yaratdığımız əşyalara sahib olmağı bacarırıqmı?”

Şagirdlər bilirlər ki, isim əşya bildirən nitq hissəsidir. Deməli, bizi əhatə edən bütün canlı və cansız varlıqlar hamısı qrammatikada əşya hesab olunur.

Müəllimin mövzu və məzmun sualları da birbaşa isim bəhsi ilə əlaqədardır. Onlar mücərrəd, konkret, ümumi və xüsusi isimlər haqqındadır.

Sonra isə sinif qruplara bölünür. Şagirdlər Power Point proqramında bunu aşağıdakı slayd kimi hazırlayıblar:

Birinci qrup tariximizdə, təbiətdə, bədii ədəbiyyatda, elmdəki əşyalar haqqında məlumat verir.

İkinci qrup isə “Köksümüzü qabardan əşyalar” başlığı altında fəxrimiz olan əşyalar haqqında məlumat verir.

Üçüncü qrup isə müsahibə, sonra isə sorğu aparır. Onların araşdırmalarının nəticəsi aşağıdakı slaydlarda göstərilmişdir:

Sonra isə qruplar gəldikləri qənaət haqqında məlumat verirlər.

Aydınlaşdırdıq: Mücərrəd, konkret, ümumi, xüsusi, isimlər hamısı bir yerdə həyatımızın, varlığımızın ayrılmaz hissələridir. Onların əksəriyyətini biz yaratmışıq, ancaq onlar da bizi yaradıb.

Müsahibə nəticəsində biz anladıq ki, böyüklər xəyallar qurur və onları gerçəkləşdirməyi qarşılarına məqsəd qoyurlar. Bunun da nəticəsində möcüzələr yaranır.

Anladıq: İsim qrammatikanın morfologiya şöbəsində birinci yerdə dirmağa layiq olan bir nitq hissəsidir.

Layihə planının ən maraqlı və vacib mərhələlərindən biri də “Tətbiq”dir. O, aşağıdakı slaydda əks olunub.

Təlimi rus dilində olan məktəblərdə VI sinif üçün BSQ

Bir gün ilan arıya dedi: 

- Bircə gününnən mənə görə keç.Gör hansı canlının qanı şirindir?

Arı şən-şən güldü:

-Ay qonşu, elə bildim, məni müşkül işə buyuracaqsan.Bundan asan nə var ki!...

  Söhbəti/ eşidə/n qaranqu/ş a/rının dalı/nca düşdü/. Arı bir qoca kişinin alnına yapışdı.Geriyə doğru uçanda qaranquş bildi ki, arı xəbərə qaçır. Onu dilə tutdu:

- O gün mən qarğaya dedim ki, mənim qonşum arının dilinin şirinliyinə şirinlik çatmaz.Qarğa gəlməmiş dilini mənə göstər görüm düzmü demişəm, yalanım çıxmasın.

  Arı dilini çıxaran kimi qaranquş onun dilini dimdiyi ilə qoparıb qaçdı.

   Bu işdən xəbər tutan insanlar qaranquşu qorumaq üçün onun yuvasını öz evlərinə köçürdülər.

1.Mətndə qara hərflərlə verilmiş sözlərin vurğusunu müəyyənləşdirin və yazın.

2.Altından xətt çəkilmiş cümlələrin tələffüzündə fərq varmı? Əgər varsa, səbəbini izah etməyə çalışın.

3.Mətnin ideyasına uyğun atalar sözü, məsəl və ya bir bənd şeir yazın.

4.Mətnin Nəticə hissəsi ilə əlaqədar fikirlərinizi yazın.

5.Mətnə əlavə epizod artırın.

6.Mətnin axırıncı cümləsinin sonunda nöqtə işarəsinin yerinə sual işarəsi qoyulsa idi, məzmunda hansı dəyişiklik olardı? Fikirlərinizi əsaslandırın.

7.Venn diaqramını doldurun.

8.Qaranquş haqqında bildiklərinizi yazın.

9.İkinci abzasın birinci cümləsindəki sözlərin vurğuları göstərilib.Hansı sözün vurğusu səhv qoyulub?

10.Mətnə əlavə olaraq ilan haqqında məlumat yerləşdirmək istəsə idiniz, onu hansı hissələrə tətbiq edərdiniz?

11.Elə təsəvvür edin ki, sinif otağınıza arı girib.Onu qovmaq istəyərkən təsadüfən pəncərənin şüşəsini qırmısınız.Bu hadisə ilə əlaqədar məktəb direktoruna izahat yazın.

12

1 .“Qaranquş yuvasını uçuranın üzü çillənər”.

2. “Özü ilə ilan qabığı gəzdirəni ilan sancmaz”.

3."Gec danışan uşağa alaqarğa əti yedirtsən, danışar”.

Verilmiş sınamalardan hansı mətnimizlə səsləşər?

13.“....ağına da lənət, qarasına da”. Sizcə, nöqtələrin yerinə hansı sözü yazmaq olar?

14.Qaranquş, arı, ilan

Verilmiş sözləri cümlədə elə işlədin ki, onlara müraciət olunsun. Sonra isə müraciət bildirən sözlərin  vurğularını müəyyənləşdirin.

15.Mətnin birinci abzasına əsasən, cədvəli doldurun.

16.Mətnin ikinci abzasında  inkarda işlənmiş felləri müəyyənləşdirin və yazın.

17.Mətndə fərqləndirilmiş sözlərin hansı şəxsdə işləndiyini müəyyənləşdirin və yazın.

18.Mətnin ikinci abzasına əsasən, boş xanada hansı söz yazılmalıdır?

   19.  Uyğunlaşdırın.

Indiki zaman                  buyuracaqsan

Keçmiş zaman                qaçır

Gələcək zaman               güldü

20.Mətnin birinci abzasında səhv yazılmış sözü müəyyənləşdirin və düzgün formada yazın.